Aisialdi terapeutikoko programak Aita Menni Ospitalean

26/06/2018

Aisialdia eta komunitateko parte hartze soziala batzen ditugu. Aita Menni Ospitaleko Errehabilitazio eta Gizarte Dinamizazioko Zerbitzuak aisialdi terapeutikoko programetara bideratzen du urteko esku hartzearen zati bat. Esku hartzea bai Osptitale barruan –unitate desberdinetan–, bai komunitatean egiten da, irteera eta jarduera espezifikoen bitartez, eta betiere parte hartze soziala sustatuz.

Idazleak:
- Macarena AspiunzaErrehabilitazio eta Gizarte Dinamizazioko Zerbitzuaren arduraduna
- Selene Vélez Arribas, Errehabilitazio eta Gizarte Dinamizazioko Zerbitzuko terapeuta  okupazionala

Introducción

Benidormera bidaia. Egonaldi luzeko A eta B unitateak. 2018ko maiatza.

Aisialdiko jarduerak ez dira nahitaez egin beharrekoak, eta giza portaera okupazionalaren parte bat osatzen dute. Jean Leif-ek ‘Aisialdia, norberarentzako denbora’ (1992) lanean, honelaxe deskribatzen du “norberarentzako denbora”: norberak, bere behar, desio eta motibazioen arabera, eta baita asmoen eta erabakien arabera ere, gogobetetze pertsonalera iristeko egiten eta pertsonalizatzen dituen jarduera batzuk.<0

Manuel Cuencaren iritziz, aisialdia pertsonaren esperientzia integraltzat hartu beharra dago. Giza esperientzia integral, erabateko eta konplexua, egin nahi diren jarduketetan zentratua, eta bere horretan helburu ere badena. Autore beraren arabera, zeina Deustuko Unibertsitateko Aisiako Ikaskuntzen Institutuko sortzaile eta zuzendari izan baitzen, “aisialdia, gainera, hezkuntzak, lanak eta osasunak bezala, garapenari mesede egiten dion oinarrizko giza eskubide bat da, eta inori ez litzaioke eskubide hori galarazi behar genero, sexu orientazio, adin, arraza, erlijio, sineste, osasun maila, desgaitasun edo egoera ekonomikoari loturiko arrazoiengatik".

Gaixotasun mentalen bat edota desgaitasun intelektualen bat daukaten pertsonek ere ondo pasatu behar dute, zaletasunak eduki eta beste pertsona batzuekin harremanak izan. Aisialdia dugu ongizate iturririk inportanteenetako bat, eta ona da komunitatean integratzeko, nahi eta, datuen arabera, pertsona horien artean gehiegizko aisialdia eta aisialdiaren erabilera ez oso egokia nabarmentzen diren. Kontuan hartu beharra dago halako pertsonen jarduna murriztuta egon daitekeela dauzkaten arazoen ondorioz, eta mugak eduki ditzaketela ingurunearekiko interakzioan eta parte hartzean.

Gaixotasun mental kronikoa

Hona hemen gaixotasun mental larriren bat daukaten herritarren artean nabarmentzen diren oztopo nagusiak:

- trebetasun sozialetan gabeziak

- sintomatologia klinikoa, izan positiboa izan negatiboa

- motibazio falta eta espektatiba desdoituak

- defizit kognitiboak

- porrotaren aurretiko esperientziak

- komunitatean integratzeko arazoak

- medikazioaren bigarren mailako efektuen interferentziak

- itxura pertsonalaren narriadura posiblea

Desgaitasun intelektuala

Larritasun maila desberdinak daude; hori dela eta, arlo bakoitzaren funtzionamenduan berezitasun konkretuak izaten dira; baita ingurunera egokitzeko zailtasunak ere. Hona hemen garrantzitsuenak:

• Arlo kognitiboan: adimena eta ikaskuntza murriztu egiten dira. 

• Arlo psikomotorrean: hauek dira nahasmendurik ohikoenak: heldutasun falta, zailtasunak gorputzeko atalak identifikatzeko, mugimendu finak ikasteko, kulunkatzeko, defizita espazio-denboraren pertzepzioan, motrizitatean.

• Hizkuntza arloan: arazoak sortzen dira artikulazioan eta ahoskatzeko orduan, baita nahasmenduak ahotsean eta toteltasuna ere. Normalean, atzerapena antzematen zaie hizkuntza bereganatzeko orduan, ulertzeko gaitasunean eta kontzeptuak erlazionatzeko eta hitzak nahiz esaldiak konbinatzeko gaitasunean.

• Arlo afektiboan: halako pertsonak ahulagoak izaten dira sentimendu jakin batzuen aurrean; horien artean: mina, plazera, asperdura, dibertsioa, poza, inbidia, jeloskortasuna, lotsa... Nekeza egite zaie beren sentimenduez pentsatzea, frustraziorako tolerantzia gutxi daukate eta oso inpultsiboak dira. Horren guztiaren eraginez, zailtasunak izaten dituzte ingurura egokitzeko eta beste pertsona batzuekiko harremanak normaltasunez bizitzeko. Antsietatea, autoestimu baxua eta isolamendu soziala pairatzen dute.

• Moldatze arloan: eragina autonomian antzeman ohi dira (esfinterren kontrola, elikadura, higiene pertsonala eta janzkera). 

Duela urte askotik hona, autore askok azpimarratzen dituzte nahasmendu desberdinen eboluzioan aisialdiko jarduera egituratu eta gogobetegarriek dakartzaten onurak; izan ere, jardueroi esker, jarduera psikotikoak murriztu egin daitezke, bai eta pazienteak bere gaixotasunaz duen motibazioa eta espektatibak hobetu ere. Errehabilitazio programen helburua da testuinguru egokiak bilatzea aisialdiaren kalitatea hobetzeko trebetasunak hartu eta martxan jartzeko, eta, horrela, baliabide komunitarioak eskuragarri izan eta aisialdia egoki erabiltzeko.

Tailer okupazionalek egindako txangoa. Tailer okupazionaletako parte hartzaileak: Ereiaro proiektua eta lorezaintza tailerra. 2016ko azaroa.

Errehabilitazioa eta komunitatean integratzea

Gaur egungo arreta psikiatrikoa, zeina bizi kalitatean, errehabilitazioan, integrazio komunitarioan eta halako aspektuetan zentratzen baita, garrantzi handia ematen hasi da egungo gizartean paziente gisa zerbitzu ematen dien pertsonen aisialdiari" (V. M. Larrinaga eta S. Corbeña, Osasun Mentaleko Errehabilitazio eta Gizarteratze Psikosozialeko Programan aipatua, 2003). 

Errehabilitazio psikosozialaren helburua da pertsonei gizarte bizitzara eta lan bizitzara egokitzen laguntzea, nahiz eta pertsona horiek beren nahasmenduekin loturiko mugak izan, alegia, helburua da gaixotasun mentalen bat edo desgaitasun intelektualen bat daukaten pertsonen bizi kalitatea garatzea; horretarako, pertsona horiei beren bizitza propioari dagozkion erantzukizunak sentitzen eta komunitatean modu aktiboan parte hartzen laguntzen zaie. Errehabilitazioa pertsonaren baimenarekin eta lankidetzarekin egin behar da.

Errehabilitazioaren helburu nagusia integrazioa izan behar da, komunitatean txertatuta egotea beharrezkoa baita. Pertsona bat integratzeko, ezinbestekoa da pertsona horrek arlo sozialean modu aktiboan parte hartzea, dena delako gizarte hori onartzeaz gainera. Horretarako, era berean, gizartea mobilizatu eta sentsibilizatu beharra dago.

Sare soziala eta talde lana

Komunitatean integratu beharraz hitz egin bai, baina ezin dezakegu alde batera utzi pertsonaren inguruan bizi den taldea edo sare soziala, zeina oso inportantea baita gaixotasun mentalen batekin edo desgaitasun intelektualen batekin bizi diren pertsonentzat. Batzuetan, pertsonon sare soziala ez da izaten horren handia eta askotarikoa, eta horrek eragina dauka bai beren egonkortasunean bai komunitatean egoteko duten gaitasunean.

Aisialdi programaren helburuetako bat da sare sozial bat eraikitzen laguntzea, eta sare hori laguntza iturri izatea, pertsonari ahalik eta autonomia mailarik handienari eusten, bere gaitasunak areagotzen eta bizi esperientzia partekatzen lagunduko diona. Halatan, taldeekin lan egiteak duen garrantzia azter dezakegu, bai kolektiboari dakarzkion onurengatik bai banakoei dakarzkienengatik.

Taldea helburu komun batzuekin osatzen bada ere, maila indibidualean xedearen eta helburuen arteko desberdintasuna gelditzen da agerian. Hori dela eta, taldeko esku hartzean eskuratu beharreko xede nagusia zera izango da: besteenganako errespetua mantendu eta lantzea; baita autonomia, parte hartze, konfidentzialtasun, kideen integrazio eta abarreko gaitasunak indartzea ere, emozioen eta sentimenduen adierazpena, aditzeko eta pentsatzeko gaitasuna eta egoerak zein gatazkak aztertzeko gaitasuna garatzeaz gain. Kontua da pertsonek elkarrengandik ikastea, kide bakoitzak egindako aurrerapenak taldera eta eguneroko bizitzara eramaten saiatuz.

Donostiara irteera. Spinning solidarioa. Egonaldi luzeko A eta B unitateak. 2017ko maiatza.

Aisialdi terapeutikoa

Aisialdi terapeutikoaz hitz egiten dugu esfera sozial, fisiko, emozional eta kognitiboan efektu terapeutiko bat sortarazteko olgeta jarduerak egiteaz ari garenean. Ekintza dinamiko eta parte hartzaileko prozesu bat da, zeinaren bitartez jarduera fisiko, intelektual (kulturalak) eta aisiazkoak egitera bideratutako estrategiak egituratzen baitira, pertsonari prestatzen, eta, aldi berean, gizartean txertatzen laguntzeko. Jarduera bat aisialdi terapeutikotzat jotzeko, baldintza hauek bete beharko dira: 

• Borondatezkoa da.

• Autonomiaren garapena sustatzen du eta autoestimuaren eta norberarenganako konfiantzaren berreskurapenari mesede egiten dio. 

• Trebetasun sozialak lantzen ditu. 

• Sormena akuilatzen du, ahazturik dauden edo normalean erabiltzen ez diren gaitasunak garatzen lagunduz. 

• Aisialdiaz gozatzeko gaitasuna pizten du. 

• Aisialdi partekatuaren bitartez, giza trukea eta kontaktua ahalbidetzen dira, hala aspektu indibidualak nola aspektu sozial eta erlazionalak indartuz. 

• Ongizate eta gogobetetze pertsonala ematen du.

Aisialdi programaren lanketa eta helburu nagusiak

LANKETAK

ELKARTUTAKO HELBURUAK

MANTENTZEA ETA SENDOTZEA: aisialdiaren alorrean, bere premiak asetzeko eta desio eta lehentasunei aurre egiteko aukera ematen dio pertsonari.

-      Aisialdi eta parte hartze sozialeko jarduerak egitearekin loturiko interes eta lehentasunak identifikatzea.

-      Aisialdi, kultura eta parte hartze sozialeko jarduerak egiteko, baliabide komunitarioak esploratu, identifikatu eta kudeatzea.

Egin nahi diren aisialdi eta parte hartze sozialeko jarduerak egitea: kirolak, zaletasunak edo kultura jarduerak.


BERRESKURATZEA: gaixotasunaren ondorioz narriaturik edo galdurik dauzkaten gaitasun eta trebetasunak –pertsonaren lan okupazionala eragozten edo zailtzen dutenak–  berreskuratu edo hartzean azpimarra jarriz.

-      Aisialdiko jarduerak egitean inplikatutako gizarte eta komunikazio trebetasunak hartu edota berreskuratzea.

-      Estresaren maneiuarekin lotutako trebetasunak eta komunitate bizitzari aurre egiteko estrategiak hartu edota berreskuratzea.

-      Gaixotasunaren ondorioz narriaturiko gaitasun kognitiboak eta informazioa prozesatzeko trebeziak berreskuratu eta sendotzea.

Psikomotrizitatea eta, oro har, egoera fisikoa berreskuratu eta hobetzea.


ALDATZEA, EGOKITZEA ETA KONPENTSATZEA: testuingurua kontuan hartuz.

-      Aisialdiko jardueren lanketa funtzionala egiteko, kalteturiko jarduera kognitiboak edota prozesatze trebeziak konpentsatzea.

-      Ospitale, komunitate eta gizarte testuingurua aldatzea, aisialdiko jardueren lanketa ahalbidetzeko.

Egokitutako aisialdi eta parte hartze sozialeko jarduerak egitea. 


Txangoa Bilbora eta Gureak Taldearen tailer okupazionaletara. Ereiaro azoka Arrasaten. ADAM kirol elkartea. 2017 eta 2018. urtea.

Aisialdiko programen barruan, jarduera arlo desberdinak egon behar dira: prestakuntza jarduerak, asoziazio jarduerak, kirol arlokoak… eta gainerako herritarren baliabide komunitario komunen erabileretara bideratu. Aita Menni Ospitaleko aisialdi programan, urtean zehar lantzen diren jarduera arloak jasotzen dira. Kirol eta ingurumen irteerak udan izaten dira. Ondoko taulan, bai Ospitale barruan bai komunitatean egiten diren aisialdiko jarduera guztiak jasotzen dira, arloka antolatuta.

KIROL JARDUERAK

KULTURA JARDUERAK

INGURUMEN JARDUERAK

JARDUERA SOZIALAK

• ADAM futbol taldea

• Paseoak eta ibilbideak

• Igerilekura joan

• Piragua jarduera

• Dantza eta gorputz adierazpen jarduera

• Multikirola eta txapelketak

• Why Not txapelketak


• Museoetara irteerak

• Gureakera bisitaldia

• Irunberriko berotegi ekologikoetara bisitaldia

• Liburutegira joan

• Bailarako herriak bisitatu

• Zinema

• Musika 

• Museo eta erakusketetara joan

• Mezak

• Abesbatza 


• Txangoak

• Irteerak hondartzara

• Laredo, Benidorm


• Ereiaro azoka

• Zerbait hartzera joan

• Jaialdiak

• Dantza

• Azoka solidarioak

• Pelegrinazioak

• Akordeoi lehiaketa. Arrasateko Musika Eskolarekin egindako jarduera.


Barne saria ematea eta bizitzan parte hartzea dakarten programa eta jarduerak sortu eta lantzeari esker, errehabilitazio baliabideen barruan aurrera egin ahal izan da gaixotasun mental larriren bat edo desgaitasun intelektualen bat daukaten pertsonen kolektiboaren ospitale ingurunean, marjinazio eta instituzionalizazio egoerak ekidinez eta komunitatean behar den moduko integrazio soziala bultzatuz.

Aita Menni Ospitalearen aisialdi programan, jarduerak lan ordutegitik kanpo egituratu dira, eta gogobetetze pertsonala ase beharrak justifikatzen ditu jarduerok. Gaixotasun mental larria eta desgaitasun intelektuala daukaten pertsonek babes, indartze nahiz bideratze maila desberdina behar dute bizitzako arlo gehienetan; hori dela eta, beharrezkoa da osasun mentalaren mesedetan lan egiten duten erakundeetako errehabilitazio programetan aisialdi programak sartzea.