Errehabilitazio psikosozialeko zentroak

Aita Menniko EPSZk

Aita Menniko Ospitaleak Donostian, Beasainen, Arrasaten eta Irunen kudeatzen ditu Errehabilitazio Psikosozialeko Zentroak. Oro har, EPSZ guztiek gaixotasun mental larria duten pertsonentzat lan egiten dute, gaixotasun kronikoa duten eta funtsean psikosiak (burmuineko sindrome organikoak, eskizofreniak, afektibitate-nahasmendu bipolarra, depresio-nahasmendu errepikatuak, nahasmendu paranoideak eta beste batzuk) dituzten pertsonentzat dira. Batzuetan, substantzia toxikoak ere hartzen dituzte edota haiekiko mendekotasuna dute.

Gaixotasun mental bakoitzaren sintomek pazienteak bere funtzionamendu psikosoziala garatzeko duen gaitasun pertsonala kaltetzeko joera dute, beraz, ezinbestekoa da berariazko errehabilitazio-programak aplikatzea (banakakoak, taldekakoak, familiarrak eta sozialak), pertsona berak eta bere hurbileko gizarte-inguruneak gaixotasun mentala agertu aurreko bizi-kalitatea mantentzeko, eta baita berreskuratzeko ere.

Halaber, gizarteratzea eta erakundeetan sartzea saihestu nahi dugu, erabiltzaileek baliabide publiko normalizatuak erabil ditzatela sustatuz.  Horretarako, sintomatologia psikopatologikoa txikiagotzeko, berriz gaixotzea prebenitzeko eta bere funtzionamendu psikosoziala hobetzeko aukera ematen duen lan intentsiboa egiten dugu.

Era berean, gure ustez oso garrantzitsua da erabiltzaileen familiei laguntza eta aholkularitza eskaintzea, gaixotasun mentalera moldatzeko eta harekin bizitzeko gaitasuna hobetzeko helburuarekin, gaixoari berari lortutako aurrerapenei eusteko beharrezkoak diren gizarte-laguntza eta -euskarria alde batera utzi gabe. Horrela, izan dezakeen narriadura pertsonal eta soziala saihestuko dugu.

Tratamendu biopsikosoziala 

Erabiltzaileen eta haien senideen Ingurunerako egokitzea eta bizi-kalitatea hobetzen duten gaitasunak bereganatzea da gure helburua.  Kasu gehienetan, prozesu honen bidez: 

  • Funtzioak entrenatzea eta gaitasunak garatzea EPSZn.
  • Bere ohiko bizitzan erabiltzen laguntzea eta gainbegiratzea, ahalik eta autonomiarik handiena lor dezan.

Esku-hartze programa hauek egiten dira: 

1.     Osasun eta autozainketa programa 

Higiene pertsonala eta zainketa integrala laneko funtsezko alderdiak dira. Arlo horretan defizitak dituzten pertsonekin batik bat, oinarrizko lan-arloak jorratzen ditugu, hala nola:  bainatze/dutxatze prozesua, ilea eta azazkalak zaintzea, ahoko higieneak, eta osasunaren zainketa orokorrarekin zerikusi duten beste alderdi batzuk: 

  • Gaixotasun mentalari eta bere tratamendu osoari buruzko psikohezkuntza.
  • Sendagaiak ematea:  prestaketa, hartualdiak, pilula-kaxa, errezetak...
  • Elikadura eta dieta orokorra: dieta pertsonala egitea, gorputzeko pisuaren jarraipena egitea...
  • Ohiko gaixotasun somatiko kroniko posibleen autozainketa (hipertentsioa, hiperkolesterolemia, beste batzuk...). 

Zonako zentro bakoitzean berariazko esku-hartzea garatzeko komun oso eta egokitua badugu ere, jarduera horiek erabiltzaileen etxeetan bertan ere egiten dira, zentroko langileen noizbehinkako gainbegiratzearekin, eta senideek edo zaintzaileak ere parte hartzen dute.

2.     Gaitasun pertsonaleko programa 

Nahasmendu mental larria duten pertsonek (funtsean psikotikoak) psikopatologia agortzen ez den arazo bat dute, osasun arloaren funtsezko helburua hori bada ere. Horrela, behin psikopatologia konpentsatzea edo egonkortzea lortuta, zuzenean bere funtzionamenduan eta integrazio psikosozialean (gizarteratzean eta laneratzean) zuzenean eragiten duen arazo soziosanitario konplexu bat dute.

Haien behar psikosozialei erantzuteko arreta integraleko programak egiteko beharra nagusitzen da. 

Esku-hartze psikologikoen esparruan Gaitasun Pertsonaleko Programa bat egiten dugu, nabaritasunean oinarritutako tratamenduak proposatzen dituena, trebetasunak gaitasunak eta aurre egiteko tresnak ematen dituzten metodoen bidez, prozesu kognitiboak eta erkidegoan ingurumen-eskaerei arrakastaz aurre egiteko beharrezkoak diren baliabide pertsonalak malgutzeko. Proposatutako azpiprogramen artean hauek nabarmentzen dira: 

•          Autokontrola eta estresari aurre egitea.

•          Gizarte-gaitasunak trebatzea.

•          Kognizio sozialean trebatzea.

•          Arazoak ebazteko trebatzea.

•          Psikohezkuntza.

•          Craving-i aurre egitea.

•          Berregituratze kognitiboa. 

3.     Etxeko gaitasunen eta gaitasun komunitarioen programa 

Funtsezko helburua da pertsona bakoitzak ahalik eta autonomia-maila handiena lortzea bere eguneroko bizitzan, bai etxean bai komunitatean. Puntu hauek lantzen dira: 

·           Elikaduraren kudeaketa: elikagaien erosketak, biltegiratzea eta kontserbatzea, menu osasungarri bat osatzen duten janariak egitea.

·           Ohiko etxetresna elektrikoak erabiltzea (arropa-garbigailua, lehorgailua, lisaburdina, sukaldea, labea...).

·           Etxeko kudeaketa:

a.         Etxeko gelen eta tresnen mantentzea eta garbiketa orokorra.

b.         Zerbitzuen kudeaketa eta gastua kontrolatzea (argia, ura, gasa...).

c.         Auzokoekiko komunikazioa, etxeko larrialdien kudeaketa eta laguntza eskatzea.

·           Joan-etorri autonomoa garraio publikoan: autobusa eta trena erabiltzea (ibilbideak, ordutegiak, kostua kalkulatzea eta lotutako gizarte-onurak erabiltzea...).

·           Teknologia berriak: telefono mugikorra erabiltzea, aplikazioak, ordenagailua, Internet, telebista...

·           Lan-prestakuntza eta -espezializazioa. Pertsona bakoitzaren gaitasun kognitibo eta egokitzeko gaitasunen arabera, lanean prestatzeko eta espezializatzeko programetan parte hartzearekin zerikusia duten alderdiak lantzen ditugu, esparru normalizatuan edo babestuan, lanean birziklatzeko ikastaroetan parte hartzea edo prestakuntza- eta hezkuntza-alderdiak.

4.     Aisialdia kudeatzeko programa

Gizarteratze eta aisialdi ohiturak bereganatzea eta integratzea da helburua, manten daitezen. Horrez gain, asteburuetan laguntzak sartzen ari dira aldi horietan aisialdia sustatzeko. Hemen barne hartzen dira besteak beste banakako eta taldekako kirol jarduerak; komunikabideetan kirol-lehiaketak jarraitzea; kiroldegia eta beste egitura komunitario batzuk erabiltzea; berariazko kirol-elkarteetan sartzea; barne mailan antolatutako jardueretan eta ospitaleko beste zentro batzuekin antolatutakoetan parte hartzea (Aita Menni Kirol Elkartea, ADAM, edo beste erakunde batzuk, hala nola WHY NOT); lehiaketa propioak antolatzea: sukaldaritza, mahai-jokoak, kultur astea, honen eguna, honen hilabetea; lehiaketetan eta jardueretan parte hartzea beste zentro batzuekin (kultura orokorrekoak, kirol arlokoak, sukaldaritzakoa, eskulanak, argazkilaritza, bideoa, musika eta antzerkia; zentrotik kanpoko jardueretan parte hartzea:  zineforum, antzerkia, abesbatza, giñolak, argazkilaritza, pintura, erakusketa, irakurketa eta idazketa, oporrak eta asteburuko ibilaldiak antolatzea eta gainerako aukerak; eta arte-adierazpeneko jarduerak. 

5.     Familia-arretako programa

Erabiltzaile bat gure zentroetan sartzen den unetik familiak prozesu terapeutikoan parte hartzen laguntzen dugu. Beharrezko informazioa biltzen dugu batera lan egiteko helburuak ezartzeko. Gaixotasun eskizofrenikoa ezagutzea, berriro erortzeak prebenitzea eta tratatzeko moduak barne hartzen dira gure psikohezkuntza programetan.  Horrez gain, familien arteko laguntza-harremana sustatzen dugu zentroaren laguntza profesionalarekin. Horrela: 

  • Gaixotasun mentalari buruzko informazioa eta aholkuak ematen ditugu (psikohezkuntza).
  • Etxeko gatazkei aurre egiteko estrategiak ematen ditugu.
  • Familiari kontrol-estrategia eraginkorrak ematen dizkiogu, zaintzailearen gainkarga egoera prebenitzeko helburuarekin.
  • Behar zehatzak estaltzen dituzten baliabide komunitarioen inguruko aholkuak ematen ditugu.
  • Familiak prozesu terapeutikoan parte hartzera bultzatzen ditugu.

Beste eragile batzuekiko koordinazioa

Gaixotasun mentala duen pertsona baten prozesu terapeutikoan parte hartzen duten eragileen (Osasun Mentaleko Zentroak, CSM, babespeko etxebizitzako talde terapeutikoa edo familia) arteko koordinazioa funtsezkoa da bilakaera zuzena bermatzeko.  Ezinbestekoa da komunikatzeko bideak zehaztea eta harremanak ezartzea. Plan terapeutikoan murgilduta badaude laguntza-prozesuan kontuan ere hartzen diren esku-hartze sektore jakinetan (WHY NOT, AGIFES, HURKOA eta abar) parte har dezaketen beste erakunde batzuk bat ere badaude.