Kalte zerebrala Osasun mentala

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

Autor: 38661 - 45522
José Ignacio Quemada Ubis

Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria. Ahizpa Ospitalariak Aita Menniko Kalte Zerebraleko Zerbitzuko arduraduna.

 

Nola ezartzen da trafiko istripu baten ondorioz sekuela psikikoak dituen pertsona bati dagokion kalte ordain ekonomikoaren zenbatekoa, kalte-galera gisa? Quemada doktoreak, peritu mediko gisa duen esperientziatik, prozedura eta sailkapen sistemak azaltzen ditu artikulu tekniko honetan.
Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

Trafiko istripuetan jasandako gorputz kalteen konpentsazioa 1995etik barematu da. Baremoa argitaratuta, gure lege sistemak loteria juridikoa murriztea eta auziak arintzea lortu zuen, eta, horretarako, aldeak animatu zituen akordioak lortzera zenbateko ekonomiko bihurtzen diren puntuen estimazio baten inguruan.

Artikulu txiki honetan, azken berrikuspenaren edukia helarazten saiatuko naiz, sekuela psikikoei dagokien zatian. Espainiako lege esparruan tresna bakarra denez, erreferentzia gisa erabiltzen da, halaber, gorputzeko kalte bat ordaintzeko konpentsazio ekonomikoa kalkulatu behar den beste egoera batzuetan. 1995ean lehenengoz argitaratu ondoren, baremoak bi berrikuspen garrantzitsu izan ditu, 2003an (34/2003 Legea) eta 2015ean (35/2015 Legea), aurrerapenak ekarri dituztenak soiltasunean eta koherentzian.

Lehen bertsioan, sekuela psikikoei buruzko zatiak 19 sintoma, sindrome eta gaixotasunen zerrenda zuen, lotura gutxi zuena sistema nosologiko psikiatrikoekin, eta deskribapenik gabea. Lehen berrikuspenetik aurrera, bi diagnostiko klinikok hartu zuten garrantzi gehien: nortasunaren nahasmendu organikoa eta narriadura kognitiboa. Gainera, bi diagnostikoetarako puntuazio posibleak aukera ugari hartzen zituen, sindromearen eragin funtzionalarekin zerikusia zuen larritasunaren sailkapenaren arabera. 1. taulan, 2015eko baremoan, jatorri organikoko sekuela psikikoen diagnostikoak ikus ditzakegu; bi diagnostiko kliniko horien formulazioa bateratua da.

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

Terminologiaren ezegonkortasuna

1. taularen izenburuak jada ohartarazten digu ezagutza arlo horrek duen ezegonkortasun terminologikoari buruz, eta hori Baremoaren bertsio desberdinetan zein nosologia psikiatrikoetan islatzen da.

Azken horiei dagokienez, psikiatrok bi sailkapen sistema nagusi ditugu: Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenaren hamargarren edizioa (ICD 10), OMEk babestua, eta DSM-5, tradizio amerikarrekoa. Ezegonkortasun eta ondoriozko nahaste terminologiko hori “kognitibo” eta “nortasunaren nahasmendu organiko” terminoen inguruan gertatzen da. Lehenengoak, “kognitiboak”, sinonimo ugari ditu (kognoszitiboa, neurokognitiboa, goi mailako funtzioak), eta sailkapenen ondoz ondoko edizioetan aldatuz joan denez, nahasmena sortzen dute. “Kognitiboaz” edo baliokideez hitz egiten dugunean, arreta prozesuei, memoriari, praxiei, gnosiei, gaitasun bisuoespazialei eta funtzionamendu exekutiboari buruz ari gara.

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

DSM-5ek (3. taula) bere modua du diagnostiko horiek izendatzeko, honako epigrafe hauek erabiliz: “nahasmendu neurokognitibo nagusia edo arina, eta “beste gaixotasun mediko baten ondoriozko nortasun aldaketa”. Gaixotasun psikiatrikoak sailkatzeko bi sistema horiek bananduta mantentzen dituzte narriadura kognitiboari buruzko diagnostikoak eta nortasunaren aldaketa iraunkorrei eragiten dietenak. Izan ere, azpimarratzekoa da, nahaspila terminologiko horretan, “nortasuna” kontzeptuak iraun egiten duela, bai ICD 10ean, bai DSM-5ean.

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

Larritasun mailak

Baremoak bi zatitan bateratu zituen bi diagnostikoak; 2003ko berrikuspenean bananduta mantendu zituen, baina larritasunaren sailkapen berdinarekin, eta 2015eko azken bertsioan, berriz, kategoria bakar bihurtu ditu, eta larritasun mailen deskribapenean sakondu du.

Ahalegindu gaitezen larritasunaren sailkapena aztertzen (4. taula). Narriadura kognitiboaren, loaren, kontrol emozionalaren, jokabidearen eta sintoma horiek guztiek eguneroko bizitzako lan jarduera, harreman eta autonomia gaitasunean duten eragin mota desberdinen konbinazioa da. Sintomen eta horien ondorio sozialen deskribapen horrek duen meritua da sintoma mota asko (kognitiboak, emozionalak, jokabidekoak) eta horiek eguneroko bizitzan duten eragina aztertzen duela (guztiak ere egoki hartuta). Deskribatzeko grinak nolabaiteko desordena edo nahasketa eragin du aurkezpenean, eta, nire ustez, hori da oraindik Baremo honetan hobetu daitekeen alderdia. Ondorio sozialen eta autonomiaren sintomak bereizi beharko dira. Lehenengoak, diagnostikoa erabat justifikatzeko, eta bigarrenak, sortutako larritasuna edo handicap soziala kalkulatzen laguntzeko.

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

Azkenik, kalte zerebralarekin hain harreman zuzena ez duten sindrome edo gaixotasun psikikoak daude. Diagnostiko horietan, trauma osteko estresaren sindromea da nagusi, zeinean istripuaren esperientziaren inpaktuak, berehalakoak edo berandutzekoak, garrantzi kausal handia baitu. Kasu horietan, esan beharreko ia gauzarik garrantzitsuena da peritu psikiatrak, neurologoak edo neuropsikologoak oso ziur egon behar duela diagnostiko horietakoren bat dagoela eta nortasunaren aldaketa organikorik edo narriadura kognitiborik ez dagoela. Hala egin ezean, mesede eskasa egin dakioke kaltearen konpentsazio justua kalkulatzeari, diagnostiko horiek, oro har, puntuazio baxuagoak jasotzen baitituzte, arinagotzat jotzen direlako, edo etiologikoki istripuaren aurreko faktoreei lotuta daudela jotzen delako. 5. taulan jasotzen dira diagnostiko horiek.

Sekuela psikikoak 35/2015 Legearen baremoan

1. eta 5. taulen konparaziotik ikus dezakegu trauma osteko estresak eragindako nahasmenduetan larriena (1-15) ez dela konpentsatzen narriadura kognitibo arin batek (13-20) izango lukeen puntuazioan bezala.

Amaitzeko, gainbehera dagoen klasiko baten aipamena: sindrome postkommozionala, sintoma kognitiboen, somatikoen eta emozionalen konbinazioa. Diagnostiko hori ICD 10ean bakarrik mantentzen da, baina DSM-5etik eta baremotik desagertu da. Nahasmendu kognitibo arinak edo nahasmendu neurotikoek irentsi dute.

Espezialisten iritzia alde batera utzita, nirea da diagnostiko horri eustea merezi duela, errealitate kliniko bereizi bat islatzen baitu, eta, ikuspegi pragmatiko batetik, komeni da sekuelak barematzeko testuinguruetan diagnostikoa egitea saihestea, baremora itzultzeko zailtasun handiak ekarriko baititu. Perituok mesede egingo genieke pazienteei eta sistemari, baloratzen badugu ICD 10eko edo DSM-5eko beste zein kategoria diagnostikotan sar daitekeen, baremora erraz itzultzeko moduan.

 

Artikuluak

Etxeko esku hartzea nahasmendu mental larria duten pertsonekin

Maialen Pérez

Terapeuta okupazionala. Aita Menniren EPSZ.

Vicente Hueso Corral

Auzitegiko psikologo klinikoa. Aita Menniren Errehabilitazio Psikosozialeko Zentroetako arduraduna.

José Ignacio Quemada Ubis

Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria. Ahizpa Ospitalariak Aita Menniko Kalte Zerebraleko Zerbitzuko arduraduna.

Sedestazio indibidualizatua

Jorge Olmo

Fisioterapeuta. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Terapia fisikoa uretan: noiz eta zergatik

Julen Ripa Latre

Fisioterapeuta. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

PEGa duten haurrek elikagaiei dieten abertsioaren tratamendu prebentiboa

Oihana Ramos Núñez

Logopeda. Haurren Errehabilitazio Unitatea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Desgaitasuna duten pertsonei laguntzeko lege berriari buruz

Minerva de Cos Moreno

Gizarte langilea. Jokabide asalduarekin Desgaitasun Intelektuala eta Autismoaren Espektroko Nahasmenduen Unitatea.

“Traumatismotik ez daukat hilekoa, zergatik?”

Ainhoa Espinosa Luzarraga

Aita Menniren neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.

HKZ baten ondoren gizonezkoen gorputzean sexu disfuntzio bat izatearen arrazoi anitzak

Ainhoa Espinosa Luzarraga

Aita Menniren neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.

Osasun mentala eta COVID-19a

Manuel Martín Carrasco

Psikiatra psikogeriatrian espezialista. Euskadiko eta Nafarroako Ahizpa Ospitalarioen zuzendari medikoa.

HGK duen pertsonaren zaintzaileen gehiegizko zama prebenitzea edo murriztea

Noemí Álvarez

Neuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

EDUCA proiektua zaintzailaren gehiegizko lanari erantzuteko

Ana Isabel Domínguez Panchón

Psikologiako doktorea. Psikologo klinikoa. Aita Menni Ospitalea.

Telerrehabilitazioa logopedian

Clara Jiménez González

Logopeda. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Koronabirusa eta krisi psikologikoa

Alfonso Sáez de Ibarra

Psikologoa. Larrialdi eta hondamendietan espezialista. Aita Menni Ospitalea.

Bikote-terapia. Zer gertatzen da sexuarekin garuneko erasana dagoenean?

Ainhoa Espinosa Luzarraga

Aita Menniren neuropsikologoa IFAS Bekoetxeko Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroan. Neuropsikologia eta sexualitateko hezitzailea.

Aita Menniren jarduera asistentzialean esku-hartze psikologikoek duten eginkizuna

José Antonio Ezquerra Iribarren

Psikologoa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen Adineko Pertsonen arloako arduraduna.

Berreskurapen funtzionala ingurune komunitarioan: inklusio sozialaren alde

Marian Frago Pacheco

Monitorea. Unidad de Media Estancia. Hospital Aita Menni.

Amaia Bolumburu Aldazabal

Psikologoa. Aita Menni Ospitalea.

Nola entrenatu funtzio exekutiboak gaixotasun mentala duten lagunengan?

Macarena Aspiunza

Psikologoa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen Desgaitasun Intelektualaren Arloko arduraduna.

Selene Vélez

Aita Menni Ospitaleko Errehabilitazio eta Gizarte Dinamizazioko Zerbitzuko terapeuta okupazionala.

Fuensanta Mesa

Monitorea. Errehabilitazio eta Dinamizazio Sozialaren Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.

Giro soziala, erabakigarria nahasmendu sozial larriaren bilakaeran

Mª José Reos Llinares

Terapeuta okupazionala.

Aisialdi terapeutikoko programak Aita Menni Ospitalean

Macarena Aspiunza

Psikologoa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen Desgaitasun Intelektualaren Arloko arduraduna.

Selene Vélez

Aita Menni Ospitaleko Errehabilitazio eta Gizarte Dinamizazioko Zerbitzuko terapeuta okupazionala.

Jolasa tresna terapeutiko gisa

Fátima Sahara Sanz

Terapeuta okupazionala. Haurren Errehabilitaziorako Unitatea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Doluak helduaroan

Alfonso Sáez de Ibarra

Psikologoa. Larrialdi eta hondamendietan espezialista. Aita Menni Ospitalea.

Suminkortasuna iktusa izandako pertsonengan

Naiara Mimetza

Neuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.

Naiara Mimetza

Neuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.

Kalte zerebrala duten pazienteen orekaren entrenamendua perturbazioetan oinarrituta

Dr. Juan Ignacio Marín Ojea

Medikuntza Fisiko eta Errehabilitazioko espezialista. Arrasateko Aita Menni Ospitaleko Kalte Zerebralaren Unitatea. Haurren Errehabilitazio Zerbitzuko koordinatzailea.

Zer da lehen mailako afasia progresiboa?

Ángela Fernández de Corres

Logopeda. Aita Menni Neurorrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Taldeko jarduera fisikoaren garrantzia kalte zerebrala duten pertsonen errehabilitazioan

Iban Arrien Celaya

Fisioterapia Zerbitzuko burua. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.

Eguneroko jarduera instrumentalak Egonaldi Ertaineko Unitatean

Amaia Bolumburu Aldazabal

Psikologoa. Aita Menni Ospitalea.

Mª José Reos Llinares

Terapeuta okupazionala.

Asaldura emozionalak eta portaerazkoak iktusaren ondoren

José Ignacio Quemada Ubis

Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria. Ahizpa Ospitalariak Aita Menniko Kalte Zerebraleko Zerbitzuko arduraduna.

Naiara Mimetza

Neuropsikologoa. Kalte Zerebraleko Zerbitzua. Aita Menni Ospitalea.

Pertsonarengan Oinarritutako Arreta Ereduaren ezarpena

María José Nova Sánchez

Psikologo klinikoa. Adineko Pertsonen Arloa. Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak.

Apatiaren tratamendua Hartutako Kalte Zerebraleko Unitatean

Ignacio Sánchez Cubillo

Neuropsikologiako psikologo espezialista. Kalte Zerebralaren Zerbitzua. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Noemí Álvarez

Neuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Gaixotasun mentala duten pertsonen gizarteratzea eta laneratzea

Ana Isabel Domínguez Panchón

Psikologiako doktorea. Psikologo klinikoa. Aita Menni Ospitalea.

Sindrome metabolikoaren gaineko esku hartzea gure Egonaldi Ertaineko Unitatean

Beatriz Nogueras Ormazabal

Psikiatra. Arduradun klinikoa. Egonaldi Ertaineko Unitatea. Aita MenAita Menni Opitalea.

Mª José Reos Llinares

Terapeuta okupazionala.

Mertxe Goñi Gallego

Ikuskatzailea. Egonaldi Ertaineko Unitatea. Aita Menni Ospitalea.

Terapia okupazionala etxean

Amaia Goiriena Boyra

Terapeuta okupazionala. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Dolua ulertzea eta tratamendua

Alfonso Sáez de Ibarra

Psikologoa. Larrialdi eta hondamendietan espezialista. Aita Menni Ospitalea.

Zutik egotearen eta ibiltzearen garrantzia

Irma García

Fisioterapeuta pediatrikoa. Aita Menni Haurren Errehabilitazio Unitatea. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

Balorazio neuropsikologikoa Garuneko Kalteko Zerbitzu batean

Noemí Álvarez

Neuropsikologia Arloko arduraduna. Aita Menni Neuroerrehabilitazio Zentroa (Bilbo).

José Ignacio Quemada Ubis

Psikiatra. Ahizpa Ospitalarien Kalte Zerebraleko Menni Sareko zuzendaria. Ahizpa Ospitalariak Aita Menniko Kalte Zerebraleko Zerbitzuko arduraduna.